สิทธิรักษาพยาบาลข้าราชการครอบคลุมทั้งผู้มีสิทธิและบุคคลในครอบครัวตามเงื่อนไข ได้แก่ บิดา มารดา คู่สมรส และบุตร ขณะที่กรมบัญชีกลางร่วมกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติขยายระบบเบิกจ่ายตรงผ่าน NHSO Digital Platform โดย สปสช. เปิดเผยเมื่อ 29 สิงหาคม 2569 ว่า ผู้มีสิทธิสามารถรับบริการจากหน่วยบริการปฐมภูมิที่เข้าร่วมโดยไม่ต้องสำรองจ่ายก่อน
เช็กก่อน
- กลุ่มผู้มีสิทธิหลักประกอบด้วยข้าราชการ ลูกจ้างประจำ ผู้รับบำนาญบางประเภท ทหารกองหนุนที่ได้รับเบี้ยหวัด และกลุ่มอื่นตามหลักเกณฑ์
- ครอบครัวที่เข้าเงื่อนไข ได้แก่ บิดา มารดา คู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมาย และบุตรชอบด้วยกฎหมายไม่เกิน 3 คนตามลำดับการเกิด
- เบิกจ่ายตรงที่ รพ.สต. ใช้ได้เฉพาะหน่วยบริการที่เข้าร่วมระบบ โดยระบบส่งข้อมูลไปยังหน่วยงานที่รับผิดชอบการจ่าย
- หลักเกณฑ์ใหม่ที่เสนอให้เบิกจ่ายตรงเป็นระบบหลักและให้สถานพยาบาลเอกชนขึ้นทะเบียน ยังเป็นสาระในร่างพระราชกฤษฎีกา
ในบทความนี้
ใครเป็นผู้มีสิทธิหลัก
ประชาชาติธุรกิจรายงานเมื่อ 1 สิงหาคม 2568 โดยอ้างคำชี้แจงของกรมบัญชีกลางว่า ผู้มีสิทธิรับสวัสดิการประกอบด้วยข้าราชการและลูกจ้างประจำ ซึ่งได้รับเงินเดือนหรือค่าจ้างประจำจากงบประมาณรายจ่ายของกระทรวง ทบวง หรือกรม ยกเว้นข้าราชการตำรวจชั้นพลตำรวจที่อยู่ระหว่างอบรมก่อนเริ่มปฏิบัติหน้าที่
กลุ่มผู้มีสิทธิยังรวมถึงลูกจ้างชาวต่างประเทศที่มีสัญญาจ้างและได้รับค่าจ้างจากเงินงบประมาณรายจ่าย ผู้รับบำนาญปกติ ผู้รับบำนาญพิเศษเพราะเหตุทุพพลภาพ ทหารกองหนุนที่ได้รับเบี้ยหวัด และข้าราชการการเมืองตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ผู้สอบบรรจุใหม่ควรแยกสถานะการจ้างให้ชัด เพราะคำว่า “ทำงานให้รัฐ” ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับสวัสดิการแบบเดียวกันทั้งหมด บทความ พนักงานราชการกับข้าราชการต่างกันอย่างไร อธิบายความแตกต่างของสถานะบุคลากรทั้งสองกลุ่ม ส่วนรายละเอียดรายได้เริ่มต้นดูได้จาก เงินเดือนข้าราชการ 2569 ตามวุฒิ
สิทธิข้าราชการ พ่อแม่ คู่สมรส และบุตร
บุคคลในครอบครัวไม่ได้ใช้สิทธิจากความสัมพันธ์ทางครอบครัวเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมีสถานะตามกฎหมายตรงกับหลักเกณฑ์ด้วย
- บิดาและมารดา ต้องเป็นบิดาและมารดาโดยชอบด้วยกฎหมาย มารดาหมายถึงมารดาโดยสายเลือด ส่วนบิดาอาจมีสถานะโดยการจดทะเบียนสมรส จดทะเบียนรับรองบุตร หรือมีคำพิพากษาว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย
- คู่สมรส ต้องเป็นคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมาย ไม่จำกัดสัญชาติ โดยจดทะเบียนตามกฎหมายไทยหรือกฎหมายต่างประเทศที่ไม่ขัดต่อกฎหมายไทย
- บุตร ต้องเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย ไม่เกิน 3 คนตามลำดับการเกิด และยังไม่บรรลุนิติภาวะ หากบรรลุนิติภาวะแล้วจะอยู่ในเงื่อนไขเมื่อศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ
บุตรบุญธรรมและบุตรที่ยกให้ผู้อื่นเป็นบุตรบุญธรรมไม่อยู่ในกลุ่มบุตรที่ใช้สิทธิตามเงื่อนไขนี้ ส่วนผู้มีสิทธิชายที่นับถือศาสนาอิสลามในปัตตานี นราธิวาส ยะลา และสตูล สามารถให้คู่สมรสใช้สิทธิได้ไม่เกิน 4 คน ภายใต้เงื่อนไขของ พ.ร.บ.กฎหมายอิสลาม พ.ศ. 2489
เบิกจ่ายตรงคืออะไร ใช้อย่างไร
เบิกจ่ายตรงเป็นกระบวนการที่สถานพยาบาลส่งข้อมูลค่าบริการเข้าสู่ระบบเพื่อเบิกจากหน่วยงานผู้จ่าย ผู้รับบริการจึงไม่ต้องชำระเงินก่อนแล้วเก็บใบเสร็จกลับไปยื่นกับส่วนราชการต้นสังกัดในบริการที่เข้าเงื่อนไข
สำหรับ รพ.สต. ที่เข้าร่วม NHSO Digital Platform เจ้าหน้าที่จะบันทึกข้อมูลการรับบริการเพียงครั้งเดียว ระบบจึงเชื่อมโยงข้อมูลเข้าสู่กระบวนการเบิกจ่ายตามสิทธิ โดยครอบคลุมทั้งข้าราชการและสมาชิกครอบครัวที่มีสิทธิ การเชื่อมระบบยังรองรับบริการส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค รักษาพยาบาล และการดูแลระยะยาวตามสิทธิและงบประมาณที่เกี่ยวข้อง
ผู้รับบริการต้องใช้หน่วยบริการปฐมภูมิที่เข้าร่วมระบบ ไม่ใช่ รพ.สต. ทุกแห่งโดยอัตโนมัติ ในปีงบประมาณ 2569 กรมบัญชีกลางคาดว่าจะขยายหน่วยบริการปฐมภูมิที่เข้าร่วมประมาณ 2,000 แห่ง และมีแผนทยอยเพิ่มอีกประมาณ 7,000 แห่งในปี 2570 หลังประเมินผลและความพร้อม
ระบบนี้ช่วยลดภาระที่พบในวิธีเดิม โดยเฉพาะกรณีพ่อแม่หรือสมาชิกครอบครัวอยู่คนละจังหวัดกับข้าราชการเจ้าของสิทธิ เพราะไม่ต้องสำรองค่าบริการ เก็บใบเสร็จ และส่งเอกสารกลับไปให้เจ้าของสิทธิดำเนินการเบิกคืน
ผู้ป่วยนอกและหน่วยบริการปฐมภูมิ
Hfocus รายงานเมื่อ 27 สิงหาคม 2569 ว่า กลไกจ่ายค่าบริการผู้ป่วยนอกเป็นแบบจ่ายตามรายการที่สถานพยาบาลเรียกเก็บ หรือ fee-for-service แต่ไม่เกินอัตราที่กระทรวงการคลังกำหนด ขณะเดียวกัน หน่วยบริการปฐมภูมิที่เข้าร่วมตามหลักเกณฑ์ปัจจุบันเป็นสถานพยาบาลของทางราชการ
การขยายเบิกจ่ายตรงลงสู่ระบบปฐมภูมิมีเป้าหมายให้ผู้มีสิทธิเข้าถึงบริการใกล้บ้านเร็วขึ้น เดิมเริ่มนำร่อง 81 แห่งในปี 2566 ก่อนเพิ่มประมาณ 528 แห่งในปี 2568 และเดินหน้าขยายต่อในปี 2569 โดยส่วนใหญ่เป็น รพ.สต. ในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขและหน่วยที่ถ่ายโอนแล้ว
ข้อมูลการรักษาที่หน่วยบริการบันทึกจะถูกส่งไปแยกกระบวนการจ่ายตามประเภทบริการ ทำให้เจ้าหน้าที่ไม่ต้องกรอกข้อมูลเดิมซ้ำในหลายระบบ และลดความคลาดเคลื่อนจากการส่งข้อมูลหลายครั้ง
โรงพยาบาลเอกชนต้องดูสถานะกฎหมาย
ฐานเศรษฐกิจรายงานเมื่อ 18 สิงหาคม 2569 ว่า กรมบัญชีกลางเปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างพระราชกฤษฎีกาเงินสวัสดิการเกี่ยวกับการรักษาพยาบาลฉบับใหม่ ระหว่างวันที่ 17 สิงหาคม-17 กันยายน 2569 โดยร่างดังกล่าวเสนอให้นิยามสถานพยาบาลครอบคลุมสถานพยาบาลของทางราชการและสถานพยาบาลเอกชนที่ขึ้นทะเบียนเป็นหน่วยบริการกับกระทรวงการคลัง
ร่างกฎหมายยังเสนอให้สถานพยาบาลเป็นผู้เบิกค่ารักษาพยาบาลแทนผู้มีสิทธิหรือบุคคลในครอบครัวผ่านระบบเบิกจ่ายตรงเป็นหลัก ส่วนการสำรองจ่ายแล้วนำหลักฐานมายื่นกับต้นสังกัดจะทำได้เฉพาะกรณีที่กระทรวงการคลังกำหนด
เนื้อหาส่วนนี้เป็นข้อเสนอในร่างพระราชกฤษฎีกา จึงไม่ควรตีความว่าโรงพยาบาลเอกชนทุกแห่งรับเบิกสิทธิข้าราชการได้ หากจะรับบริการต้องตรวจสอบกับสถานพยาบาลและส่วนราชการเจ้าสังกัดก่อน เพื่อป้องกันค่าใช้จ่ายที่ต้องชำระเอง
ข้อมูลครอบครัวเกี่ยวข้องกับการใช้สิทธิ
ร่างหลักเกณฑ์ใหม่กำหนดให้ผู้มีสิทธิรายงานข้อมูลของตนเองและบุคคลในครอบครัวต่อส่วนราชการเจ้าสังกัด พร้อมรับรองความถูกต้อง ข้อมูลเหล่านี้ใช้ตรวจสอบว่าบุคคลใดมีสิทธิและใช้สิทธิได้ในช่วงเวลาใด
อีกข้อเสนอเปิดทางให้เจ้าของสิทธิแจ้งได้ว่าไม่ประสงค์ให้บุคคลในครอบครัวรายใดใช้สวัสดิการรักษาพยาบาลข้าราชการตามวิธีที่กระทรวงการคลังกำหนด พร้อมเพิ่มความรับผิดชอบกรณีเบิกเกินสิทธิหรือใช้สิทธิโดยมิชอบ มาตรการเหล่านี้ยังต้องพิจารณาตามสถานะของกฎหมายก่อนนำไปใช้จริง
ระวัง: ก่อนใช้บริการโรงพยาบาลเอกชนหรือ รพ.สต. ให้ตรวจสอบว่าสถานพยาบาลรับเบิกจ่ายตรงสำหรับสิทธิของตนหรือไม่ เพราะการเข้าร่วมระบบไม่ได้ครอบคลุมทุกแห่งโดยอัตโนมัติ
คำถามที่พบบ่อย
พ่อแม่ข้าราชการใช้สิทธิรักษาพยาบาลได้ไหม
ใช้ได้เมื่อเป็นบิดาและมารดาโดยชอบด้วยกฎหมาย โดยสถานะของบิดาต้องเกิดจากเงื่อนไขทางกฎหมาย เช่น การจดทะเบียนสมรส การรับรองบุตร หรือคำพิพากษา
คู่สมรสข้าราชการต้องมีสัญชาติไทยหรือไม่
ไม่จำกัดสัญชาติ แต่ต้องจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทย หรือกฎหมายต่างประเทศที่ไม่ขัดต่อกฎหมายไทย
ลูกข้าราชการใช้สิทธิได้กี่คน
บุตรชอบด้วยกฎหมายใช้สิทธิได้ไม่เกิน 3 คนตามลำดับการเกิด และต้องยังไม่บรรลุนิติภาวะ เว้นแต่บรรลุนิติภาวะแล้วแต่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ
ข้าราชการเบิกโรงพยาบาลเอกชนได้ไหม
ไม่ควรถือว่าโรงพยาบาลเอกชนทุกแห่งเบิกได้ ร่างหลักเกณฑ์ใหม่เสนอให้เอกชนที่ขึ้นทะเบียนกับกระทรวงการคลังเข้าระบบ จึงต้องตรวจสอบสถานะของโรงพยาบาลและเงื่อนไขสิทธิก่อนรับบริการ
ที่มา: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ · ประชาชาติธุรกิจ · Hfocus · ฐานเศรษฐกิจ
อ่านต่อ: ประกาศรับสมัครงานราชการล่าสุด
อัปเดตล่าสุด 17 ต.ค. 2569 16:20 น.
