“พระสถูปเจดีย์แห่งราชสกุลมหิดล” วัดปทุมวนาราม ราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร ตั้งอยู่บริเวณหน้ามุขด้านทิศตะวันออกของโรงเรียนพระปริยัติธรรม เป็นที่ประดิษฐานพระบรมอัฐิ พระอัฐิ (กระดูก) และพระราชสรีรางคาร (เถ้ากระดูก) ของพระบรมวงศานุวงศ์หรือพระประยูรญาติผู้ที่สืบสายตรงแห่งราชสกุลมหิดล จากสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าพระบรมราชเทวีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ดังนี้
(๑) พระบรมราชสรีรางคารส่วนหนึ่ง และพระตโจ (หนัง) ส่วนพระเศียรของ #พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลรัชกาลที่๘ (ประสูติ 20 กันยายน พ.ศ. 2468 สวรรคต 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489) อัญเชิญมาประดิษฐานไว้เมื่อวันที่ ๑๘ กันยายน พุทธศักราช ๒๔๘๙
(๒) สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวีพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า พระบรมราชินีนาถในสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่5(พระมารดาของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร เข้าใจง่ายๆคือเป็นย่าของในหลวง ร.9) (ประสูติ 10 กันยายน พ.ศ. 2405 สวรรค์คต 17 ธันวาคม พ.ศ. 2498) ได้อัญเชิญมาประดิษฐานไว้เมื่อปีพุทธศักราช 2498 พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญมาประดิษฐานพร้อมกันกับพระราชสรีรางคารของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก โดยสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวีฯ ทรงเคยตรัสว่า “ไว้เป็นเพื่อนลูกแดง”
(๓) พระราชสรีรางคารของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศรอดุลยเดชวิกรมพระบรมราชชนก (ประสูติ 1 มกราคม พ.ศ. 2435 สวรรคต 24 กันยายน พ.ศ. 2472) อัญเชิญมาประดิษฐานไว้เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๗๒ พระองค์ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ และสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าก่อนเสด็จสวรรคต พระองค์ท่านได้กราบบังคมทูลพระราชมารดา ให้บรรจุพระราชสรีรางคารส่วนหนึ่งของพระองค์ไว้ ณ พระสถูปเจดีย์แห่งราชสกุลมหิดลของวัดปทุมวนาราม ราชวรวิหาร เพื่อให้หม่อมสังวาลย์ มหิดล ณ อยุธยา (สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี) ได้มีโอกาสมาถวายสักการะได้โดยสะดวก โดยไม่ต้องเข้าไปถึงหอพระธาตุมณเฑียร บนพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง ซึ่งอาจจะเป็นการลำบากสำหรับหม่อมสังวาลย์ฯ
ทั้งนี้ ภายหลังจากงานพระเมรุมาศที่มณฑลพิธีท้องสนามหลวงเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๗๒ ได้มีการสร้างพระพุทธรูปประจำพระชนมวาร แล้วอัญเชิญมาประดิษฐานรวมไว้ด้วย
(๔) พระอัฐิส่วนหนึ่งของพระโสณี (สะโพก) ของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สมเด็จย่า) ประสูติ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2443 ณ จังหวัดนนทบุรี สวรรคต 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2538 เป็นพระอัฐิเมื่อคราวที่ทรงหกล้มและเสด็จเข้ารับการผ่าตัดที่โรงพยาบาลศิริราชอัญเชิญมาประดิษฐานไว้เมื่อวันที่ ๒๓ กันยายน พุทธศักราช ๒๕๓๘
(๕) พระทนต์ของ สมเด็จพระราชปิตุจฉาเจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร ซึ่งเป็นพระราชธิดาลำดับที่ 43 ใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พี่สาวของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร เข้าใจง่ายๆคือเป็นป้าของในหลวงร.9) ประสูตรในสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2427 สวรรค์คตเมื่อ: 15 กุมภาพันธ์ 2481 อัญเชิญมาประดิษฐานไว้เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๘๑
(๖) พระทนต์และพระเกศาของ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ อัญเชิญมาประดิษฐานไว้เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๕๑
สำหรับพระทนต์ เป็นธรรมเนียมในเวลาถวายพระเพลิงหรือพระราชทานเพลิงพระศพ เมื่อเพลิงโทรมแล้ว เจ้าพนักงานจะอัญเชิญพระทนต์มาทูลเกล้าฯ ถวายแด่พระทายาท
ของพระบรมศพหรือพระศพ แล้วก็จะทรงพระราชทานเงินรางวัลแก่เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติการถวายพระเพลิงหรือพระราชทานเพลิงพระศพโดยพระทายาทก็จะทรงเก็บรักษาพระทนต์นั้นไว้บูชาสักการะ เช่น พระทนต์ของสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และสมเด็จพระราชปิตุจฉา เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร ที่อัญเชิญมาประดิษฐานไว้ ณ พระสถูปเจดีย์แห่งราชสกุลมหิดล วัดปทุมวนาราม ราชวรวิหาร
ดังนั้น พระสถูปเจดีย์แห่งราชสกุลมหิดล วัดปทุมวนาราม ราชวรวิหาร จึงมีครบทุกพระองค์ที่ล่วงลับไปแล้วแห่งราชสกุลมหิดล ซึ่งสืบสายตรงจากสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ด้วยพระองค์ท่านทรงมีความผูกพันกับวัดปทุมวนาราม ราชวรวิหาร เป็นอย่างมากโดยพระองค์ทรงสร้างพระสถูปเจดีย์แห่งนี้มีลักษณะเป็นพระสถูปเจดีย์ครึ่งองค์
ขอบคุณที่มา : http://www.dhammajak.net, เพจ โฆษณาย้อนยุค
